و ماترياليست اگر كار خيرى انجام دادند و خدماتى به جامعه نمودند در قيامت به ثواب الهى مىرسند يا خير ؟ . در اين مسأله ميان متكلمين اسلام و كلا ميان دانشمندان الهى اتفاق نظر است كه عمل كافر موجب ثواب نيست چون شرط ثواب و بهشت ايمان به خدا است و او ندارد البته آيا عمل خير او موجب مىشود كه عقاب او تخفيف پيدا كند يا نه ممكن است ، و امّا انسانهائى كه عارف باللّه هستند و خدا را قبول دارند مثل براهمه هندوستان يا فلاسفهء الهى شرق و غرب ولى بعثتها و نبوتها را قبول ندارند و به خود اجازهء بحث و تحقيق پيرامون اعجاز و نبوت را نمىدهند آيا اعمال خير اينها چه حكمى دارد ؟ سبب بهشت رفتن آنها مىشود يا خير ؟ گروهى بر آنند كه ثواب الهى متوقف بر هيچ شرط نيست بلكه هر كسى خداشناس بود و كارى را كه عقل او نيكو و بايستنى تشخيص داد وى براى رضاى خدا انجام داد او بهشت مىرود و لو اعتقاد به پيامبر نداشته باشد ولى اكثر متكلمين اسلام مىگويند : عقلا هيچ مانعى ندارد كه ثواب الهى متوقف بر شرطى باشد و آن معرفة النبى و تصديقه است و به نظر خواجه حق همين است بدليل اينكه : اگر ثواب موقوف بر شرطى نباشد لازمه‌اش آنست كه شخصى كه تنها عارف باللّه است و چيز ديگر را قبول ندارد ثواب به او برسد بدون اينكه در نبوت و اعجاز بينديشد و التالى باطل بالاجماع فالمقدم مثله . بيان ملازمه : خود معرفت اللّه و التكليف يك اطاعت علىحده‌اى است پس اگر ثواب بر آن متوقف نباشد بر شرطى هرآينه واجب خواهد شد كه خداى كسى را كه پيامبران را تصديق ننموده ثواب اعطا كند و اللازم باطل بالاجماع فالملزوم مثله . و امّا انسانهائى كه خدا و رسول و معاد را قبول دارند ولى ولايت ائمه را قبول ندارند وضع اينها سابقا در آخرين مبحث امامت گفته آمد .